ATEX 153 (137)
16/12/1999 tarihli ve 1999/92/EC sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi: Çalışanların Patlayıcı Ortamın Tehlikelerinden Korunması Hakkındaki Yönetmelik. (Ortam Yönetmeliği)

ATEX 114 (100 a)
26/2/2014 tarihli ve 2014/34/AB sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifi”: Muhtemel Patlayıcı Ortamlarda Kullanılan Techizat ve Koruyucu Sistemler İle İlgili Yönetmelik. (Ekipman Yönetmeliği)

Patlayıcı Ortam: Yanıcı maddelerin gaz, buhar, sis ve tozlarının atmosferik şartlar altında hava ile oluşturduğu ve herhangi bir tutuşturucu kaynakla temasında tümüyle yanabilen karışımı ifade eder.

Patlamadan Korunma Dokümanı: İşyerlerinde oluşabilecek patlayıcı ortamların tehlikelerinden çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak amacıyla uygulanması gerekenlerin derlendiği raporu ifade eder.

Parlayıcı ve/veya yanıcı maddelerin hava ile yaptıkları karışımların, bağımsız olarak bir patlama meydana getirmeyecekleri yapılacak araştırmalarla kanıtlanmadıkça, bu maddeler patlayıcı ortam oluşturabilecek maddeler olarak kabul edilir. Dolayısıyla aksi kanıtlanmadığı sürece, her ortam patlayıcı ortam olarak kabul edilir. (ÇPOTKHY Ek-1 ) Ancak işletme içinde patlayıcı ortam bulunması, her zaman için PKD hazırlanmasının zorunlu olduğu anlamına gelmeyebilir.

Yapılacak risk değerlendirmesinin sonuçlarına göre PKD İhtiyacı belirlenir. ÇPOTKHY 6. Madde:

1- İşyerinde kimyasal kullanılan bölümler tespit edilir.
2- Bu Kimyasallar MSDS üzerinden yanıcılık ve patlayıcılık özelliklerine göre tasnif edilir.
3- Günlük kullanım miktarları belirlenir.
4- Şayet üretimde farklı tiplerde kimyasallar kullanılıyorsa, bu kimyasalların depolama şartları ve birbirleriyle karşılıklı etkileşimleri dikkate alınır.
5- Üretim esnasında statik elektrik dâhil tutuşturucu kaynakların aktif ve etkili hale gelme ihtimalleri değerlendirilir.

Patlamadan korunma dokümanı, işin başlamasından önce hazırlanır. İşyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme veya tadilat yapıldığı hallerde yeniden gözden geçirilerek güncellenir. ÇPOTKHY 10/3

ÇPOTKHY 2/b Bu yönetmelik 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamına giren tüm işyerlerinde uygulanır. Ancak:

1- Hastaneler ve tıbbi tedavi uygulanan yerlerde
2- Yeraltı ve Yerüstü Madenlerde
3- Tehlikeli Malların Karayoluyla Taşımacılığında (ADR)
4- Askeri Amaçlı Parlayıcı ve Patlayıcı Üretimi Yapan

Tesislerde uygulanmaz.

ÇPOTKHY 2/b 1/4/2011 tarihli ve 27892 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Gaz Yakan Cihazlara Dair Yönetmelik (2009/142/AT) kapsamında yer alan cihazların kullanıldığı yerler bu kapsam dışındadır.

Gaz Yakan Cihaz: Yemek pişirme, soğutma, iklimlendirme, ortamı ısıtma, sıcak su elde etme, aydınlatma veya yıkama amacıyla kullanılan gaz yakan cihazları ve ayrıca cebri üflemeli brülörleri ve bu brülörler ile teçhiz edilen ısıtma elemanlarını tarif eder. (Gaz:1 bar mutlak basınç altında 15 °C sıcaklıkta gaz halinde bulunan her türlü yakıt)

BYKHY 118/4 Depo hacimleri 1. Tehlike Bölgesidir. Depo hacminden dışarıya açılan kapılardan ve pencerelerden ve diğer açıklıklardan itibaren 5 m yarıçapındaki bölge, döşemeden 0.8 m yüksekliğe kadar 2. Tehlike Bölgeleridir. Dolayısıyla Lojistik Depoları için ayrıca PKD hazırlanmasına gerek bulunmamaktadır. Zira BYKHY zaten zone sınıflarını belirlemiştir.

Bu Bölüm Çalışanlarına Eğitim: Çalışanlara patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerde patlama riskiyle ilgili yeterli ve uygun eğitim verilmelidir. Talimat ve Prosedürlerin Hazırlanması: Riskli bölümlerde çalışan personele, yönetim tarafından riski en aza indirecek uygun yazılı talimatlar hazırlanmaldır.

Tehlikeli İş Çalışma İzni: Tehlikeye neden olabilecek işlerin yapılmasında çalışma izin sistemi uygulanır.

İş Ekipmanlarının Yıllık Periyodik Kontrolleri Takip Edilmelidir.
Tehlikeli Kimyasallarla Çalışan Makinelerin Bakım ve Onarımları Düzenli Olarak Yapılmalıdır.
Tehlikeli Kimyasallar Dökülmelere ve Buharlaşmaya Karşı Uygun Raflarda ve Dolaplarda Muhafaza Edilmelidir.
Tehlikeli Kimyasalların Kullanıldığı Bölümlerde Tertip, Düzen ve Temizlik Sağlanmalıdır.
Günlük Kullanım Miktarı Aşılmamalıdır.

Patlamadan Korunma Dokümanı; bu konuda eğitim almış ve/veya deneyimli ehil kişilerce yapılır. ÇPOTKHY EK II – Madde 2/8.

Patlamadan korunma dokümanı, işin başlamasından önce hazırlanır. İşyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme veya tadilat yapıldığı hallerde yeniden gözden geçirilerek güncellenir. ÇPOTKHY 10/3

Parlama ve patlama riskini önleyecek bir çok yöntem olmakla beraber en etkili yöntem: Ortamda oluşan kimyasal buharının dışarıya tahliye edilmesi ve yerine taze hava gönderilmesidir. Bunun için:

A.Seçilecek fanın havalandırma debisi; döşemenin her  bir m2 için, en az 0,3 m3/dk olmalıdır. BYKHY 106/6

B.Ortamdaki hava değişim katsayısın oranı, her hal ve şartta saatte en az 6 defanın altına düşmemelidir.118/9

Malzeme Güvenlik Bilgi Formları 16 maddeden oluşur.

1. Üretici firma bilgileri
2. Kimyasalın zararlılık sembolleri
3. İçindeki bileşim
4. İlk yardım kuralları
5. Yangınla mücadele
6. Kaza sonucu yayılma
7. Elleçleme ve depolama

İşyerinin niteliklerine ve ihtiyaçlarına göre, çok farklı bilgilere yer verilebilir. Ancak:

Sadece parlama ve patlama riskinin belirtildiği risk değerlendirmesi yapılmış olmalıdır.
Yapılan risk değerlendirmesi sonucu alınması gereken idari ve teknik tüm önlemler belirtilmelidir.
Muhtemel patlamanın binaya vereceği hasar (TNT kalıbı cinsinde) ve bu hasarı sönümleyecek olan boşluk (m2) menfez alanları hesaplanmalıdır.
BYKHY 106/ç Tehlike bölgelerinin (zone) sınıfı belirlenmeli ve bu sınıflar bina krokisinde işaretlenmelidir.
Bu bölümlere uygun olan ex-proof ekipmanların ve KKD etiket bilgileri belirtilmelidir.

ATEX (ATmosphères EXplosibles) :Avrupa Birliği’nin patlayıcı atmosferler için ekipman ve koruma sistemleriyle ilgili oluşturduğu bir yönetmeliktir (Direktif). Kullanılan ekipmanların sınıflandırılması, tasarımı, üretimi ve işletilmesi için gereklilikleri belirler.

IEC Ex Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC) tarafından oluşturulan bir sistemdir. ABD, Kanada ve İngiltere gibi ülkelerde daha çok kullanılır.

Explosion ve proof teriminin kısaltılmış halidir. Türkçe anlamı: Kullanılan ekipmanının statik elektrik biriktirme, akım ve gerilim nedeniyle ısınma, atmosferik ortamdan izole olma ve kıvılcım-ark üretme seviyesini tanımlar. Kısaca ekipman Koruma seviyesi denilebilir. Kısaca Alev Sızdırmaz denebilir. Bu kontroller “Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler Yönetmeliği’’ kapsamında yapılmakta olup, TS EN 60079-0,14,17 ve TS EN ISO 80079 standartları kullanılmaktadır. Ekipmanının:

PKD raporunda belirlenen tehlike bölgelerine uygun seçilip seçilmediği,

Yukarda belirtilen standartlar kapsamında montajlarının uygun yapılıp, yapılmadığı

Ekipmanın kullanım kılavuzunda belirtilen işletme ve bakım şartlarına uyulup, uyulmadığı

Son olarak mevcut kondisyonunun devam edip, etmediği değerlendirilmektedir.

18.02.2022 tarihli ve 31754 sayılı R.G yayınlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin” Ek-III 1.13 Maddesin de:

…Bakanlıkça ilan edilecek uluslararası geçerliliği bulunan bir sertifikaya sahip olması ya da Bakanlıkça düzenlenecek ileri modül eğitimini tamamlamış olması şartı aranır.” ifadesi yer almaktadır.

Aynı yönetmeliğin 31/b maddesinde yürürlüğe giriş tarihi 31.12.2023 olarak belirtilmiş, ancak eğitimler ve sertifikalarla ilgili herhangi bir tebligat yayınlanmamıştır.

MADDE 8 – (1) Çalışanların sağlık ve güvenliği yönünden, özel risk taşıyan iş ekipmanlarının kullanılmasında aşağıdaki önlemler alınır.

a) İş ekipmanı, sadece o ekipmanı kullanmak üzere görevlendirilen kişilerce kullanılır.

b) Bu ekipmanların tamiri, tadili, kontrolü, bakımı ve hizmete alınması bu işleri yapmakla özel olarak görevlendirilen kişilerce yapılır.